• HaberciGazete

Hayrettin Karaca, Bedia Muvahhit, Burhan Cahit Morkaya



Bugün 20 Ocak. Doğa değerlerini korumak için verdiği savaşım nedeniyle 'toprak dede' diye anılan Hayrettin Karaca, sahnelerin ve beyaz perdenin unutulmaz sanatçısı Bedia Muvahhit ve yazar, gazeteci Burhan Cahit Morkaya'nın ölüm yıldönümleri.

BRT Yayın Grubu olarak bu değerlerimizi saygıyla anıyoruz.


Hayrettin Karaca kimdir?


Hayrettin Karaca 4 Nisan 1922 yılında Bandırma’da doğdu. Babası Hocazade Halil Efendi, annesi Zehra Hanım’dır. Her ikisi de Kırım muhaciridir. Lisesini bitirdikten sonra ailesinin işinin başına geçip triko-örme olan bu işi ülkenin en başarılı sanayi kuruluşlarından biri yapmıştır. Karaca firması diğer firmalara göre 20 yıl önceden Türkiye’de ihracatın liderliğini yapmıştır. Karaca ellili yaşlarında, Türkiye’nin ilk özel arboretumunu kurdu ve yurtiçi-yurtdışında gezdiği her yerden tohumlar topladı, botanik bahçelerini gezdi ve bağlantılar kurdu. Karaca’nın Yalova’da kurduğu Karaca Arboretumu, dünyanın her tarafındaki botanikçiler tarafından bilinmektedir. Yılda iki kez yayınlanan Arboretum Magazin’i bilimadamlarının araştırma ve görüşlerinin yayınlandığı bir forum olmuştur. Türkiye için adeta bir gen koruma merkezi olan Karaca Arboretumu içerisinde 14.000 türü barındırıyor. Hannover Üniversitesi’nden ekoloji profesörü Franz H. Meyer, Hayrettin Karaca’dan “Şimdiye kadar hiç böylesine kişisel çıkar gütmeden, kendini insanlığın yararına çalışmaya adamış birine rastlamadım.” diye bahsetmektedir. Karaca, TEMA Vakfı’nın kurucularından biridir.



20 Ocak'ta vefat eden Hayrettin Karaca'nın (97) cenazesi, 22 Ocak Çarşamba günü öğlen Fatih Camisi'nde kılınan namazın ardından Edirnekapı Mezarlığı'na defnedildi.

Ödülleri 97 yaşında hayata veda eden TEMA Vakfı Onursal Başkanı Hayrettin Karaca çok sayıda ödülün sahibiydi Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi tarafından Fahri Doktora 1990 Birleşmiş Milletler Çevre Programının ‘Global 500 Roll of Honour’ Ödülü 1992 Çevre Bakanlığı tarafından “Çevre Beratı” 1992 Uluslararası Olimpiyat Komitesi tarafından verilen ‘Çevre Ödülü’ 1993 Uluslararası Lions Club tarafından ‘Melvin Jones Fellow Ödülü 1994 Çevre Bakanlığı tarafından “Üstün Hizmet Ödülü” 1994 ODTÜ tarafından ‘Felsefe Onur Doktorası’ 1995 Ege Üniversitesi “Fahri Doktora”sı 1995 Milli Olimpiyat Komitesi “Fair Play” Ödülü 1996 Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı “Hoşgörü Ödülü” 1996 Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı tarafından “Şeref Üyeliği Beratı” 1997 Kırıkkale Üniversitesi ilk Fahri Doktora unvanı 1997 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü 1997 ÇEVRETED tarafından “Çevreted 97 Onur Ödülü” 1997 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi “2000 Yılının Öncüleri” Ödülü 1998 Genç Hukukçular Derneği tarafından “Yılın Yurttaşı” Ödülü 1998 Türkiye Çocuk Dergisi tarafından Babalar Günü nedeniyle “Toprak Baba” unvanı 1998 Anadolu Üniversitesi Fahri Doktora Ödülü 1998 BİLSES Vakfı “Çevre Ödülü” 1998 Ankara Çankaya İzci Grubu tarafından “Yılın Doğa Dostu” Ödülü 1998 Ankara Gazeteciler Cemiyeti tarafından “Yılın Adamı” Ödülü 1999 Türk Dünyası Yazarlar ve Sanatçılar Vakfı tarafından “1998 Türk Dünyasına Hizmet Ödülü” 1999Right Livelihood Award 2012(Alternatif Nobel Ödülü) Birleşmiş Milletler “Orman Kahramanı Ödülü” 2013 TBMM Onur Ödülü 2005


Burhan Cahit Morkaya kimdir?



1892 yılında İstanbul Silivrikapı'da doğdu. 1912 yılında Mülkiye Mektebi'ni bitirdi. Öğrencilik yıllarında gazeteciliğe başladı. 1946'da DP'den İstanbul milletvekili seçildi. Ama mazbatası TBMM Genel Kurulu'nca iptal edildi. 1949 yılında öldü.

Konusunu Birinci Dünya Savaşı ve sonrası yıllarının Türkiye'sinde meydana gelen toplumsal değişmelerden alan popüler romanlarıyla tanındı. Geniş bir okuyucu kitlesi buldu. 1925 yılında ilk romanı basılan Morkaya'nın kırka yakın eseri bulunmaktadır.

ESERLERİ: Bizans Akşamlan (Hikaye) (1922), Coşkun Gönül (1925), Aşk Bahçesi (1925), Gönül Yuvası (1926), Kızıl Serap (1926), Ayten (1927), Harp Dönüşü (1928), Hizmetçi Buhranı (1928), Komşumuzun Romanı (1929), Adam Sarrafı (Piyes) (1929), Gazi Mustafa Kemal (1930), Aşk Politikası (1930), Şeyh Zeynullah (1931), İzmir'in Romanı (1931), Gazi'nin Dört Süvarisi (1932), Köy Hekimi (1932), Bir Çatı Altında (1932), Yüzbaşı Celal (1933), Düğün Gecesi (1933), Mudanya-Lozan-Ankara (1933), İhtiyat Zabiti (1933), Yalı Çapkını (1933), Gavur İmam (1933), Cephe Gerisi (1934), Gurbet Yolcusu (1934), Kır Çiçeği (1934), Patron (1935), Dünkülerin Romanı (1934), Kurşun Yarası (1936), Sevenler Yolu (1937), Nişanlılar (1937), Atatürk'ün İki Cephesi (1939), Yaprak Aşısı (1939), Köydeki Dost (1940), Vicdanından Af Dile (1945).

Bedia Muvahhit kimdir?



Bedia Muvahhit, 16 Ocak 1897 tarihinde İstanbul'da Moda'da doğmuştur. Asıl adı Emine Bedia Şekip'dir. Babası, İstinaf Mahkemesi Müddeiumumisi Şekip Bey, annesi Refika Hanım'dır. Küçük yaşta özel derslerle Fransızca ve Rumca öğrendi. Büyükada'daki Saint Antoine'da başlayan öğrenimini, Kadıköy Moda'daki Terakki Mektebi ve Notre Dame de Sion Lisesi'nde okuyarak tamamlamıştır.

Türkiye'de yeni kurulan Telefon Şirketi'ne 1914 yılında alınan ilk Türk kadınları arasında yer aldı.

1914'te yeni kurulan Darülbedayi'ye girdi. Dârülbedayi'nin 1923 yılında İzmir turnesi sırasında İzmir'de bulunan Ata¬türk'ün, Türk kadınlarının neden sahneye çıkmadıklarını sorması üzerine, bir gece içinde hazırlanarak İbnürrefik Ahmed Nu-ri'nin Ceza Kanunu eserinde Sacide rolü¬nü oynadı. Böylece Cumhuriyet dö-neminde sahneye çıkan ilk müslüman türk kadını oldu. 1923'te, Ceza Kanunu adlı oyunla sahneye çıkmasıyla tiyatro yaşamı da başlamış oldu. İlk filmi, 1923 yılında Muhsin Ertuğrul'un teklifiyle başladığı Halide Edip Adıvar'ın Ateşten Gömlek romanından sinemaya uyarlanan filmdir. Aynı yıl Dârülbedayi'de Sha-kespeare'in Othello'sunda Desdemona ro¬lüne çıktı (6 Aralık 1923). Bu tarihten iti-baren Dârülbedayi'de sürekli olarak çalış¬tı. Yurt dışındaki tur¬nelere katıldı; Atina'da Desdemona'yı Rumca oynadı. Birçok tiyatro eserini ter¬cüme veya adapte etti.

1921 yılında Erenköy Kız Lisesi'nde Fransızca öğretmenliğine başladı. Yine 1921 yılında Darülbedayi sahnesinde izlediği bir oyun sonrası imzalı resmini istediği aktör Ahmet Refet Muvahhid ile evlendi. Bu evliliğinden Şuayip Sina Arbel (d.1922, ö. 1991) adında bir oğlu vardı. 1927 yılında eşinin ölümünden sonra, ikinci evliliğini 1933 yılında Şehir Tiyatroları'nda besteci ve piyanist olarak çalışan Avusturyalı Ferdi Friedrich Von Statzer ile yaptı. Bu evliliği 1951 yılına kadar 18 yıl sürdü ve boşandılar. Boşandıktan sonra tekrar Muvahhit soyadını aldı.

Bedia Muvahhit, 1950 ve 1973 yıllarında iki kez jübile yaptı; Sanat yaşamı boyunca 200'ün üzerinde oyunda ve sayısız sinema filminde rol aldı. Bedia Muvahhit, 1975 yılında Şehir Tiyatroları'ndan emekli oldu. 1980 yılında Dünya Tiyatro Günü Ulusal Bildirisi'ni hazırladı. 1981 yılında Atatürk Sanat Armağanı'na layık görüldü, 1987 yılında ise Devlet Sanatçısı oldu.

1988 yılında "İstanbul Sinema Günleri" festivali jürisi "Altın Lâle Ödülü"ne layik buldu.

Bedia Muvahhit, bir ev kazası sonrası kaldırıldığı İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Hastanesi'nde 20 Ocak 1994 günü 97 yaşında yaşama gözlerini yumdu.

Ölümünden dört gün sonra da, Beyoğlu'ndaki Küçük Sahne Binası içindeki sahneye adı verildi. 1995 yılından itibaren Türk Kadınlar Birliği onun adını yaşatmak için, sahnelerimizde, "İlk önemli rolünü" oynayan genç kadın oyunculara her yıl "Bedia Muvahhit Tiyatro Ödülü" vermektedir.

Bazı kaynaklar 1916-1917 de Sedat Simavi'nin yönettiği ilk konulu Türk Filmleri Casus ve Pençe'de Neyyire Neyir ile birlikte Bedia Muvahhit'in de oynadığını yazarlar. Sessiz çekilen, kopyaları kayıp olan bu filmler, Sessiz Türk Sinemasının hakkında en az şey bilinen filmleridir.

Bedia Muvahhit'in hayat hikayesi, 1993 yılında Gökhan Akçura tarafindan, İstanbul Büyükşehir Belediyesi adına kitaplaştırıldı.

Bedia Muvahhit anısına Posta Pulu bastırılan ender sanatçılardan biriydi.

Tiyatro oyunları : Hisse-i Şayia, Taş Parçası, Aktör Kin, Yorgaki Dandini, Hamlet, Devlet Kuşu, On İkinci Gece, Matmazel Julie, Aynaroz Kadısı, Hortlaklar, Mürai, Tersine Akan Nehir, Bir Kavuk Devrildi, Venedik Taciri, Fermanlı Deli Hazretleri, Mum Söndü, Bir Ölü Evi, Otello, Kafes Arkasında, Kafatası, Lüküs Hayat, Yarasa, Müfettiş, Saz-Caz, Mırnav, Ayaktakımı Arasında, Tebeşir Dairesi, Ahududu, Küçük Şehir, Oyun İçinde Oyun, Deli Saraylı, Kibarlık Budalası, Sana Rey Veriyorum, Deli Dolu, Suç ve Ceza, Çifte Keramet, Dama Çıkmış Bir Güzel, Gecikenler, Hanımlar Terzihanesi, Ceza Kanunu, İpekçi Merhum, ihtiras Tramvayı, Gavanult'tan Sevda Hanım, Zevcem (1923), Fırıldak (1924), Coolus'tan İstanbul havası (1924), feldau'dan Evdeki Pazar, Onlar Ermiş Muradına (1931), Robert de Flers'den Geçti Borun Pazarı (1930), nancey'den Yukarı Köşk (1945), Birabeau'dan Oğlumuz (1938-1939), Densy Amiel'den Arılar.

Filmleri : 1917 - Pençe 1917 - Casus 1923 - Ateşten Gömlek 1931 - İstanbul Sokaklarında 1933 - Karım Beni Aldatırsa 1953 - Beklenen Şarkı 1954 - Paydos 1955 - Yaşlı Gözler 1955 - Son Beste 1955 - Gülmeyen Yüzler 1961 - Çapkınlar 1962 - Gönül Ferman Dinlemez 1962 - Bir Gecelik Gelin 1962 - Belalı Torun 1963 - Barut Fıçısı 1963 - Genç Kızlar 1964 - İstanbul Kaldırımları 1964 - Kaynana Zırıltısı 1964 - Manyaklar Köşkü 1964 - Gençlik Rüzgarı 1964 - Halk Çocuğu 1964 - Anasının Kuzusu 1964 - Gel Barışalım 1964 - Sarı Kızla Kopuk Ahmet 1964 - Hizmetçi Dediğin Böyle Olur 1965 - Hep O Şarkı 1965 - Sevinç Gözyaşları 1966 - Bozuk Düzen 1966 - Aşkın Gözyaşları 1966 - Çalıkuşu 1966 - Sokak Kızı 1966 - O Kadın 1966 - Sevgilim Artist Olunca 1966 - Şoförün Kızı 1967 - Evlat Uğruna 1967 - Sen Benimsin 1967 - Zehirli Hayat 1968 - Dünyanın En Güzel Kadını 1968 - Katip 1969 - Ateşli Çingene 1969 - Esmerin Tadı Sarışının Adı 1969 - Lekeli Melek 1969 - Son Mektup 1969 - Tatlı Sevgilim 1970 - Yumurcak

12 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör